Vaginaverhalen

Vagina verhalen in gebarentaal
Dove vrouwen vertellen over hun seksuele ervaringen

Eve Ensler, Amerikaans auteur en actrice sprak halverwege de jaren 90 wereldwijd met een paar honderd vrouwen over hun seksuele ervaringen. De verhalen over vrouwelijke seksualiteit liepen sterk uiteen, variërend van verhalen over prettige eerste soloseks tot hartverscheurende getuigenissen over gruwelijke verkrachtingen. Ensler bewerkte de interviews tot monologen en presenteerde die in haar one womanshow als The Vagina Monologues op Broadway. Bekende vrouwelijke Nederlanders brachten de monologen in Nederland over het voetlicht. Inmiddels maken de monologen deel uit van de dovencultuur.
Het Handtheater, de Nederlandse theatergroep die tweetalige voorstellingen (in de Nederlandse Gebarentaal en gesproken Nederlands) maakt, is nog tot en met april 2005 op verschillende plaatsen in het land te zien met de voorstelling Vagina Verhalen.

Aan de Vagina verhalen doen zestien actrices mee, vrouwen met en zonder acteerervaring, variërend van heel jong, jong, middelbaar tot oud. Het gaat om glossy meiden, degelijk ogende vrouwen, moederlijk vrouwen en alternatieve types. Kortom, een interessante mix die ook zonder taal interessant is om naar te kijken. Behalve leeftijd en leefstijl is ook de achtergrond van de speelsters divers. De ploeg bestaat uit allochtone en autochtone actrices èn de ene helft is horend, de andere doof.

Aan het begin van de voorstelling vertelt Perwin, dove actrice van Turkse komaf, een verhaal. Dat begint met rustige gebaren en 'n dromerige blik. De gebaren worden heftiger, de mimiek verwrongen en radeloos wordt haar blik. Op sommige momenten lijkt ze heftig te dansen. Hoewel ik jaren geleden een aantal cursussen Nederlandse Gebarentaal gevolgd heb begrijp ik er niet veel van. Duidelijk is dat het over een ingrijpende gebeurtenis gaat. Aan het eind van de voorstelling vertelt ze hetzelfde verhaal opnieuw, vergezeld van een horende actrice die haar gebaren vertaalt. Ze vertelt het verhaal van een Bosnische vrouw die meerdere malen op een gruwelijke manier is verkracht, zo blijkt.
Andere, korte scènes over alternatieven voor het woord vagina volgen. Lollie, doosje, poesje, stortgat, koffieboon, gleuf, voorbibs en nog veel meer. Ze passeren allemaal de revue. Dove actrices gebaren die woorden, horende actrices spreken ze uit en ondertussen dansen ze wervelend in het rond.
Een boze dove vrouw komt op. Ze vertelt over haar kaal geschoren vagina, een vagina als stekelbol. Haar partner eist dat ze zich scheert. De vrouw gaat te rade bij een psychiater. 'Gewoon scheren mevrouw', is zijn advies. 'Wie van haar vagina houdt, houdt van schaamhaar. Schaamhaar is bescherming', is haar conclusie. Ze verlaat haar partner. De vrouw gebaart kordaat, is nu eens laconiek, dan weer bloedserieus. Een horende actrice vertaalt haar gebaren in gesproken Nederlands. De vertaling is niet alleen dienstbaar aan de gebarentaal, het verrijkt het spel, geeft aan het vrij wrange verhaal een luchtig en komisch accent.

Het Handtheater heeft niet alleen gebruik gemaakt van Ensler's verhalen. In de voorstelling zijn ook vijf nieuwe verhalen van dove vrouwen opgenomen. Authentieke verhalen die bij horenden een nieuw daglicht werpen op wat het betekent een dove vrouw te zijn. Zo vernemen we dat dove vrouwen niet begrijpen dat horende mannen/mensen graag bij gedempt licht vrijen. Of, nog raarder, vrijen met achtergrondmuziek! 'Als je seks hebt wil je elkaar toch goed kunnen zien, kijk je elkaar toch voortdurend aan om te zien of de ander het naar de zin heeft?'
Wrang en hilarisch is ook het verhaal van de oudste dove actrice (70). Ze vertelt over haar coming out als lesbische vrouw. Op haar veertigste had ze haar eerste seksuele ervaring met een vrouw, die haar erg in de war bracht. Ze veranderde, raakte in zichzelf gekeerd en dat viel op. Ook haar baas merkte iets en nodigde haar uit voor een gesprek. 'Oh, je bent gewoon lesbisch,' was zijn conclusie en hij stopte haar informatiemateriaal toe. Jemig, lesbisch! Twee vrouwen, bestaat dat ook? Twee mannen samen, dat kende ze wel. Sinds ze lesbische seks bedrijft en twee vagina's samen een worden, heeft ze het gevoel dat ze regelmatig opgetild wordt.
In tegenstelling tot wat ik vreesde is de voorstelling nooit statisch. Dat is mede te danken aan choreografe Beppie Blankert, die aan de meeste scènes een dansant karakter gaf. De sensuele, soepel vallende stoffen van de kleding en de kleuren - voornamelijk rode, oranje en bruintinten - versterken dat karakter
'Het woord vagina doet me denken aan het woord infectie, het is een woord dat totaal niet-sexy is,' aldus Ensler in een van haar interviews. Tijdens de voorstelling heb ik geen moment associaties gehad met dat steriele begrip.

Regisseuse Mieke Julien heeft samen met de vrouwen lang aan de voorstelling gewerkt. Aan de repetitieperiode ging een werkproces van een half jaar vooraf, waarin dove en horende vrouwen de gelegenheid kregen elkaar te leren kennen door middel van beweging, dans en drama. 'Er is immers sprake van twee culturen en tweetaligheid,' aldus Julien. Sommige horende vrouwen wisten wel iets van de dovencultuur, maar er bestonden wederzijds behoorlijk wat vooroordelen.
'Als je kijkt naar de seksuele ervaringen van dove vrouwen vallen twee dingen op. Enerzijds zijn ze vrijer in hun seksualiteit, hebben ze minder normen want minder informatie en kennis. Anderzijds hebben ze veel vaker te maken met seksueel misbruik.' 

Petra Jorissen

Kijk voor nadere informatie over de voorstelling en de speellijst op: www.handtheater.nl