NWO-onderzoeker Sylco Hoppenbrouwers bestudeerde de hersenen van criminele psychopaten. Hij toont in zijn promotieonderzoek aan dat een deel in de hersenen dat zeer belangrijk is voor de regulatie van emoties en impulsen, bij psychopaten niet goed functioneert.

Bijna de helft van alle ernstige misdrijven wordt gepleegd door psychopaten, zo is bekend uit eerder onderzoek. Ze zijn berucht om de koude en manipulatieve wijze waarop ze met hun medemensen omgaan. Psychopaten hebben een zeer lage frustratietolerantie en reageren snel met woede en agressie. Soms plannen ze hun misdaden goed, vaak echter zijn het impulsieve en ondoordachte acties. Door hun ernstig agressief en antisociaal gedrag belanden ze vaak in een gevangenis of TBS-kliniek.

Voor zijn promotieonderzoek deed neurowetenschapper Sylco Hoppenbrouwers onderzoek naar het functioneren van de hersenen bij psychopathische criminelen. Hij vond veertig extreem gewelddadige gevangenen, die voorwaardelijk vrij waren, bereid om mee te werken. Ruim de helft van hen vertoonde hele sterke psychopathische trekken. Tijdens zijn onderzoek stimuleerde hij specifieke gedeeltes van de hersenen door middel van transcraniële magnetische stimulatie (TMS). Het effect hiervan bracht hij in kaart met electroencefalografie (EEG). Hoewel deze technieken afzonderlijk van elkaar al langere tijd bestaan, is het gebruik van de combinatie van deze technieken bij psychopaten nieuw. ‘Als je via TMS de hersenen stimuleert, zie je doorgaans niet wat de effecten zijn. Je hebt dus andere technieken nodig om de gevolgen van de magnetische stimulatie te meten. Voor mijn onderzoek was EEG het meest geschikt’, legt Hoppenbrouwers uit. Als de hersenen middels TMS worden gestimuleerd, zorgen bepaalde hersencellen ervoor dat de activiteit in het gestimuleerde gedeelte snel wordt onderdrukt. Deze hersencellen onderdrukken activiteit die door TMS wordt opgewekt, maar bijvoorbeeld ook normale hersenactiviteit. Hoppenbrouwers: ‘We noemen dit corticale inhibitie. Mijn onderzoek is het eerste onderzoek dat aantoont dat dit proces in een hersengebied dat sterk betrokken is bij het controleren van gedrag, de prefrontale cortex, bij psychopathische criminelen verstoord is. Deze afwijkingen maken het voor een psychopaat bijzonder moeilijk om zijn impulsen en emoties te reguleren en te controleren.’

Nederland geeft aan forensische psychiatrische zorg jaarlijks ongeveer 683 miljoen euro uit. Adequate behandeling van psychopathische patiënten in gevangenissen en TBS-klinieken is daarom zeer gewenst. ‘Aan het eind van mijn onderzoek waren vrijwel alle psychopathische criminelen die aan mijn onderzoek meededen opnieuw opgepakt, bijvoorbeeld voor een gewelddadige overval. Dat geeft wel aan hoe groot de problematiek is.’

Hoppenbrouwers ziet op grond van zijn onderzoek nieuwe mogelijkheden voor de behandeling van criminele psychopaten. ‘Het is mogelijk om door middel van TMS corticale inhibitie in de prefrontale cortex tijdelijk te verbeteren. Dit is bijvoorbeeld bij schizofrene patiënten aangetoond. Als hetzelfde bij psychopathische criminelen zou lukken, dan geven we hen misschien de kans om hun gedrag beter te controleren en niet telkens door impulsieve daden in de gevangenis te raken’, zegt Hoppenbrouwers. ‘Het gevaar bestaat echter dat de motieven van psychopathische criminelen niet door TMS te veranderen zijn en dat ze juist sluwer worden als ze hun gedrag beter onder controle hebben. Omdat we nu vrij weinig met deze patiënten kunnen, vind ik dat we een behandelingsstrategie met TMS toch zeker moeten overwegen.’

Hoppenbrouwers promoveert vrijdag 2 november aan de Universiteit Utrecht op zijn onderzoek. Hij is sinds twee maanden als onderzoeker verbonden aan TBS-kliniek Forensisch Psychiatrisch Centrum Oldenkotte in Rekken.